Тәуелсіздік алғаннан кейін еліміздің сот жүйесінде құқықтық реформалар жүргізіліп, сот жүйесінің тиімділігін арттыруға бағытталған шаралар қабылданды. Судьялар одағы қоғамдық бірлестігі құрылып, судьялар қауымын бір мақсатқа жұмылдырды.
Алғаш жұмысын бастаған кезден одақ сот жұмысына серпін беріп, судьялардың қорғанына айналды. Судьялар одағының ұйымдастыруымен өткен съездерде сот құрылымы мен сот өндірісін ықшамдау, заңнамалық базаны жетілдіру, құқық қолдану тәжірибесінде бірізділікке қол жеткізу, судьяларды іріктеу және судьялардың мәртебесін бекіту, олардың кәсіби біліктілігін арттыру, мінез-құлқының моральды-этикалық нормаларын жақсарту, мүдделері мен құқықтарын қорғау сияқты өзекті мәселелер көтерілді. Соттарды мамандандыру, судьялардың жүктемесін азайту, процестердің жарыспалылығын қамтамасыз ету туралы да сөз болды. Бір сөзбен айтқанда, судьялардың съездері өткір тақырыптарды талқылаудың ашық алаңына айналып, сот жүйесінің әрі қарай дамуына жол ашты. Одақтың негізгі міндеті мен рөлі де осы болатын.
Әрине, алғашқы съездің сот жүйесіндегі алар орны ерекше. Өйткені, сол басқосуда одаққа қатысты құрылтайшылық құжаттар, жарғы, филиалдар мен комиссиялар туралы ережелер, судьялардың мінез-құлқына қатысты этикалық кодекс қабылданды. Судьялардың съезі соттардың материалдық-техникалық жағынан қамтамасыз етілуін Әділет министрлігінен Жоғарғы Сот жанындағы Соттық әкімшілендіру комитетінің құзырына беру туралы маңызды мәселелердің көтерілуімен ерекшеленді. Бұл сот жүйесінің тәуелсіздігін қамтамасыз ету үшін қажет еді. Сонымен қатар соттарды мамандандыруға, судьяларды тағайындаудың ашықтығын қамтамасыз етуге, «Қазақстан Республикасының сот жүйесі және судьялардың мәртебесі туралы» Конституциялық заңның қабылдануына алғашқы қадамдар жасалды.
Одан бөлек алқабилер институтын, мамандандырылған экономикалық және әкімшілік соттарды құру, қылмыстық жазаны ізгілендіру, өлім жазасын орындауға мораторий енгізу туралы бастамалар көтерілді. Судьяларды іріктеу талаптарын күшейту, халықаралық стандарттарға сәйкес тұтқынға алуға соттың санкция беруін енгізу шаралары қолға алына бастады. Сонымен қатар ювеналды соттарды құру, медиация институтын дамыту, электронды технологияларға көшу мәселелері көтерілді.
Осындай іргелі істердің барлығының басында Судьялар одағының тұрғаны үлкен қолдау.
Салтанат Рамазанова,
Алматы облысы
Кеген аудандық сотының судьясы
